وقتی آخرین واگن سنگآهن برود...
بافق سالها از معدن زندگی گرفته است؛ آیا برای روزگار پس از معدن نیز برنامهای دارد؟ بافق را نمیتوان بدون معدن تصور کرد. دهههاست اقتصاد و اشتغال این شهرستان با نام چغارت و ذخایر معدنی گره خورده است. نسلهای متعددی از کارگران بافقی در دل کویر و در سختترین شرایط کاری تلاش کردهاند تا ثروت نهفته در دل کوه، آیندهای پایدار برای شهرشان بسازد.

امروز بافق نسبت به سالهای آغازین فعالیت معدن مسیر قابل توجهی را پیموده است. نیروهای بومی در جایگاههای مدیریتی و تخصصی حضور دارند و توسعه صنایع جوار معدنی، آهن اسفنجی، گندلهسازی، فولادسازی و انرژیهای تجدیدپذیر نشان میدهد که حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش معدن آغاز شده است.
با این حال یک پرسش اساسی همچنان باقی است؛ آیا به همان اندازه که برای استخراج ذخایر معدنی برنامه داشتهایم، برای دوران پس از معدن نیز برنامهریزی کردهایم؟
معدن، هر اندازه هم بزرگ و غنی باشد، منبعی پایانپذیر است. تجربه کشورهای معدنخیزی همچون استرالیا و کانادا نشان میدهد که توسعه واقعی تنها به استخراج منابع محدود نمیشود. در این کشورها بخشی از درآمدهای معدنی صرف توسعه زیرساختهای شهری، آموزش، فناوری، گردشگری و ایجاد فرصتهای شغلی پایدار میشود تا اقتصاد شهرها پس از کاهش فعالیت معادن نیز توان ادامه مسیر توسعه را داشته باشد.
آینده بافق در دوران پس از معدن، مسئولیت یک نهاد خاص نیست. شرکت سنگآهن، مجموعههای سرمایهگذاری، مدیریت شهری و دستگاههای اجرایی، همگی در این مسیر مسئولیت دارند.
ایجاد صنایع جدید، حمایت از سرمایهگذاریهای مولد و توسعه انرژیهای نو میتواند بخشی از راهحل باشد.
اما توسعه تنها به کارخانه و اشتغال محدود نمیشود. بسیاری از شهروندان این پرسش را مطرح میکنند که سهم بافق از ثروتهای معدنی در کیفیت زندگی چه بوده است؟ سرانه فضای سبز همچنان با انتظارات مردم فاصله دارد و برخی از پارکها و مجموعههای تفریحی نیز دسترسی آسانی برای همه شهروندان ندارند.
از سوی دیگر، کمبود فرهنگسراها، مراکز هنری، کتابخانههای پویا و فضاهای اجتماعی مناسب برای جوانان از مطالبات همیشگی شهروندان است. همچنین ایجاد و تقویت مرکز رشد و پارک علم و فناوری میتواند زمینه شکوفایی استعدادهای جوانان و شکلگیری کسبوکارهای نوآورانه را در شهرستان فراهم کند.
جوانان فقط به شغل نیاز ندارند؛ آنان به فضاهایی برای فعالیتهای فرهنگی، هنری، علمی و کارآفرینانه نیز نیازمندند. ایجاد چنین زیرساختهایی تنها یک اقدام رفاهی نیست، بلکه سرمایهگذاری برای افزایش امید اجتماعی، کاهش مهاجرت جوانان و آمادهسازی بافق برای دوران پس از معدن است.
در کنار این مسائل، ظرفیتهای ارزشمندی نیز در دل جامعه بافق وجود دارد؛ از بانوان کارآفرین تا جوانانی که در صورت حمایت و آموزش میتوانند در عرصههای نوین اقتصادی و فرهنگی نقشآفرین باشند. این سرمایههای انسانی کمتر از ذخایر معدنی اهمیت ندارند.
بافق برای عبور موفق از دوران پس از معدن، به یک برنامه جامع کوتاهمدت و بلندمدت نیاز دارد؛ برنامهای که اقتصاد، فرهنگ، آموزش، محیط زیست، سرمایهگذاری و کیفیت زندگی را در کنار یکدیگر ببیند. ثروت معدن زمانی ماندگار میشود که از دل کوه بیرون آمده و به فضای سبز، فرهنگ، آموزش، اشتغال پایدار و امید به آینده تبدیل شود.
شاید پرسش اصلی این نباشد که معدن بافق تا چند سال دیگر ذخیره خواهد داشت؛ پرسش مهمتر این است که از ثروت معدن برای ساختن چه آیندهای استفاده کردهایم. آیندهای که در آن اقتصاد شهر تنها بر استخراج سنگآهن متکی نباشد، جوانان برای یافتن شغل مجبور به مهاجرت نشوند، سرمایهگذاریها به ایجاد فرصتهای پایدار منتهی شوند و کیفیت زندگی شهروندان در شأن شهری معدنی و صنعتی ارتقا یابد. این مسئولیتی است که بیش از همه بر دوش شرکت سنگآهن، مجموعههای سرمایهگذاری، مدیریت شهری و دستگاههای اجرایی قرار دارد؛ مسئولیتی که باید پیش از حرکت آخرین واگن سنگآهن از بافق، به نتیجه برسد.
اگر روزی آخرین واگن سنگآهن از بافق خارج شود، برای نسلهای آینده این شهر چه چیزی به یادگار خواهیم گذاشت؟
جعفرزاده




